Reggia di Caserta — przewodnik dla zwiedzających: wszystko, co musisz wiedzieć przed wizytą

Czym jest Reggia di Caserta i dlaczego Vanvitelli ją zbudował.

Reggia di Caserta to królewski pałac i park Burbonów, około 35 kilometrów na północ od Neapolu, w kampanijskim mieście Caserta. Karol VII Neapolitański zlecił projekt w 1752 roku rzymskiemu architektowi Luigiemu Vanvitelliemu, synowi holenderskiego malarza krajobrazów Caspara van Wittela. Karol chciał rezydencji, która wyrażałaby legitymację nowej linii Burbonów neapolitańskich – niezależnej od Madrytu, równej godnością Wersalowi i obronnej w głębi lądu, a nie wystawionej na Zatokę Neapolitańską. Rozwiązaniem Vanvitelliego był pojedynczy prostokątny blok zorganizowany wokół czterech wewnętrznych dziedzińców, ze sklepionym westybulem na osi centralnej, który otwiera się bezpośrednio przez budynek na 3-kilometrowy park. Kamień węgielny położono w 36. urodziny Karola, 20 stycznia 1752 roku. Budowa kontynuowana była za Ferdynanda IV po wyjeździe Karola na tron hiszpański w 1759 roku, a po śmierci Luigiego Vanvitelliego w 1773 roku prace prowadził jego syn Carlo Vanvitelli. Główna budowa zakończyła się w 1845 roku. Pałac zawiera często cytowaną liczbę około 1200 pokoi i określany jest mianem „Wersalu Południa”, choć pod względem całkowitej powierzchni jest w rzeczywistości większy od Wersalu. Miejsce służyło jako rezydencja królewska, kwatera główna wojskowa (Dowództwo Alianckie Teatru Śródziemnomorskiego w latach 1944-45), plan filmowy i – od 1997 roku – muzeum państwowe wpisane na listę UNESCO.

Harmonogram wody w kaskadzie: kiedy fontanny działają, a kiedy nie.

Najważniejszą informacją planistyczną dla każdej wizyty w Casercie jest harmonogram fontann, ponieważ hydrauliczny teatr parku – długi łańcuch basenów zakończony kaskadą na klifie i grupą Diany i Akteona – działa tylko w określone dni i miesiące. Woda jest wypuszczana do kaskady i fontann osiowych sezonowo, zazwyczaj od połowy marca do końca października, i tylko w określone dni tygodnia. Poniedziałki są standardowym dniem „bez wody” nawet w sezonie aktywnym: kaskada działa od wtorku do niedzieli w ciepłych miesiącach. Poza sezonem aktywnym (od listopada do połowy marca) fontanny są całkowicie wyłączone na zimową konserwację i ochronę przed mrozem, a park jest nadal piękny, ale wizualnie spokojniejszy. Harmonogram jest ustalany corocznie przez muzeum i publikowany na oficjalnej stronie Reggia di Caserta; może się przesunąć o tydzień lub dwa na początku lub końcu sezonu, a poszczególne fontanny są czasami wyłączane z powodu renowacji. Jeśli zobaczenie wody w kaskadzie jest nieodzowną częścią wizyty, Twój concierge potwierdza dokładny harmonogram dni tygodnia na Twoje daty podróży przed wystawieniem rezerwacji. Pełny, miesięczny podział godzin kaskady, najlepsze światło do zdjęć i kompromis między porannym spokojem a popołudniowym poziomem wody znajduje się w naszym dedykowanym przewodniku: /guides/best-time-to-visit/.

3-kilometrowy park osiowy: kaskada, fontanny i Diana i Akteon.

Przechodząc przez centralny westybul pałacu, patrzysz na perspektywę o długości prawie dokładnie trzech kilometrów, łagodnie wznoszącą się od tylnej fasady do zalesionego zbocza Monte Briano. Park jest inżynieryjnym i teatralnym centrum projektu Vanvitelliego. Szereg długich prostokątnych basenów wznosi się wzdłuż osi, przerywanych rzeźbionymi grupami fontann nawiązującymi do mitologii klasycznej: Fontanna Wenus i Adonisa, Fontanna Eola, Fontanna Ceres, a na czele kompozycji klifowa Grande Cascata, gdzie woda spada około 80 metrów w dół zbocza do marmurowego tableau Diany i Akteona – bogini Diana zaskoczona przez myśliwego Akteona, gdy jej psy rzucają się na niego. Grupa rzeźbiarska jest powszechnie przypisywana Paolowi Persico, Pietro Solarimu i Angelo Brunelliemu, działającym w latach 80. XVIII wieku. Woda dociera do kaskady przez Akwedukt Karoliński (Acquedotto Carolino), 38-kilometrowy kanał zaprojektowany przez Vanvitelliego, który doprowadza wodę ze źródeł na zboczach Monte Taburno – sam będący elementem wpisanym na listę UNESCO. Pełny spacer osiowy od pałacu do Cascata i z powrotem to około 6 kilometrów pieszo. Na terenie parku kursuje autobus wahadłowy i działa wypożyczalnia rowerów dla odwiedzających, którzy wolą nie pokonywać całej trasy pieszo.

Ogród Angielski: Sir John Graefer, 1782, i pawilon Castelluccio.

Ukryty w północno-wschodnim narożniku parku, za dyskretną bramą w pobliżu Fontanny Diany, znajduje się jeden z najwcześniejszych i najdoskonalszych angielskich ogrodów krajobrazowych na Półwyspie Apenińskim. Giardino Inglese został zamówiony w 1782 roku przez królową Marię Karolinę Austriaczkę, siostrę Marii Antoniny i żonę Ferdynanda IV, która pragnęła romantycznego, naturalistycznego kontrapunktu dla surowo geometrycznego parku Vanvitellego. Sprowadziła angielskiego ogrodnika i botanika Johna Andrew Graefera, protegowanego sir Josepha Banksa z Kew Gardens. Graefer przybył w 1786 roku i założył ogród z wijącymi się ścieżkami, sztucznymi ruinami, egzotycznymi nasadzeniami, ukrytymi grotami i lustrzanymi stawami, celowo kontrastującymi z francuską formalnością głównej osi. Godne uwagi elementy to Bagno di Venere (marmurowa nimfa w grocie z basenem), Criptoportico (celowo zrujnowana kolumnada w stylu rzymskim) oraz Castelluccio – mały zamek-folly na wzniesieniu, zaprojektowany tak, by od momentu budowy wyglądał malowniczo zniszczony. Ogród angielski pełnił również funkcję poważnej kolekcji botanicznej: Graefer sprowadzał gatunki roślin z całej brytyjskiej sieci kolonialnej, a ogrodowi przypisuje się wprowadzenie kamelii do Europy kontynentalnej. Dziś pozostaje najbardziej nastrojową i najmniej zatłoczoną częścią całego kompleksu, szczególnie późnym popołudniem.

Apartamenty Królewskie: Scalone d'Onore, Sala Tronowa i trasa procesyjna

Wejście do wnętrza pałacu rozpoczyna się od Scalone d'Onore – Wielkich Schodów – pojedynczego ceremonialnego biegu, który dzieli się na dwa przeciwległe ramiona pod kasetonowym sklepieniem kolebkowym zdobionym przez stiukatorów Vanvitellego. Schody są najczęściej fotografowanym wnętrzem pałacu i były szeroko filmowane jako Pałac Królewski Naboo w Gwiezdnych wojnach. Ze szczytu schodów trasa zwiedzania prowadzi przez sekwencję sal reprezentacyjnych: Salę Halabardników, Salę Gwardii, Salę Aleksandra, a następnie do apartamentów burbońskich i apartamentów Murata, każda nazwana od pierwotnej funkcji ceremonialnej lub monarchy, który je umeblował. Trasa procesyjna kulminuje w Sali Tronowej (Sala del Trono), jednej z największych XIX-wiecznych sal reprezentacyjnych w Europie, ukończonej za panowania Ferdynanda II i używanej przez ostatnich królów Burbonów Obojga Sycylii. Dalej zwiedzający dociera do Kaplicy Królewskiej – celowego nawiązania Vanvitellego do kaplicy w Wersalu – oraz Teatru Dworskiego, niezwykłej miniaturowej opery wbudowanej w pałac. Prosimy zarezerwować co najmniej 90 minut na apartamenty bez pośpiechu; dwie godziny, jeśli chcecie Państwo dokładnie przeczytać opisy sal. Przewodnik po salach z planem piętra i zalecanymi miejscami do zdjęć znajduje się w naszym dedykowanym poradniku: /guides/what-to-see-inside/.

Teatr Dworski (1769): miniaturowa La Scala wewnątrz pałacu

W połowie trasy przez apartamenty, ukryty za niepozornymi drzwiami, znajduje się jeden z najbardziej niezwykłych pomieszczeń całego kompleksu: Teatro di Corte, dworski teatr burboński. Zainaugurowany w 1769 roku, został zaprojektowany przez Luigiego Vanvitellego i jest powszechnie uznawany za prekursora i stylistyczny wzór dla La Scali w Mediolanie (otwartej w 1778). Widownia ma kształt podkowy w klasycznej włoskiej tradycji operowej, z pięcioma kondygnacjami lóż oblicowanych rzeźbionym i złoconym drewnem, lożą królewską na osi centralnej oraz dwunastoma kolumnami z afrykańskiego brekcji marmurowej wydobytej z rzymskiego amfiteatru w Pozzuoli (Serapeum). Scena ma tylną ścianę, którą można całkowicie usunąć, otwierając teatr bezpośrednio na park pałacowy – zamieniając ogrody w gigantyczne tło sceniczne, barokowy coup de théâtre. Teatro di Corte jest wliczony w standardowe bilety do apartamentów, ale jest otwarty tylko w określonych godzinach i czasami zamknięty z powodu prób lub wydarzeń prywatnych; potwierdzamy dostępność teatru w dniu rezerwacji przed wydaniem biletów. Warto poświęcić mu spokojne dziesięć minut – usiąść na widowni, spojrzeć w malowany sufit i uświadomić sobie, że znajdują się Państwo w czynnej operze królewskiej jednego z najbardziej operowo zafascynowanych dworów XVIII-wiecznej Europy.

Gwiezdne wojny, Mission: Impossible, Anioły i demony: Reggia na filmie

Reggia di Caserta przeżywa niezwykłe drugie życie jako filmowy substytut fikcyjnych pałaców, a personel jest całkowicie przyzwyczajony do pytania miłośników kina o miejsca słynnych ujęć. Dwie najczęściej wymieniane sekwencje pochodzą z Gwiezdnych wojen: George Lucas nakręcił sceny do części I: Mroczne widmo (1999) i części II: Atak klonów (2002) we wnętrzach pałacu, wykorzystując Scalone d'Onore, Salę Halabardników i górne galerie jako wnętrza Pałacu Królewskiego królowej Amidali na Naboo. Sceny w Sali Tronowej były kręcone głównie w Casercie. Mission: Impossible III (2006) wykorzystało pałac i park do sekwencji rozgrywających się w Watykanie, a Anioły i demony Rona Howarda (2009) podobnie użyły Reggii jako substytutu wnętrz Pałacu Apostolskiego w Watykanie – sam Watykan nie zezwala na kręcenie filmów fabularnych, więc Caserta stała się de facto ekranowym Watykanem dla Hollywood. Wcześniejsze produkcje to Kleopatra (1963) Josepha L. Mankiewicza i dramaty epoki burbońskiej Luchino Viscontiego. Żadne z filmowań nie naruszyło tkanki budynku; jeśli chcą Państwo odtworzyć podejście do tronu Naboo, odpowiednim punktem widokowym jest szczyt Scalone d'Onore z widokiem na westybul.

Caserta kontra Wersal: jak faktycznie wypadają oba pałace

Etykietka 'Wersal Południa' wiele mówi, a porównanie jest ciekawsze niż banalny stereotyp. Vanvitelli otrzymał od Karola VII wyraźne polecenie, by przewyższyć Wersal pod względem godności i skali. Pod względem całkowitej powierzchni podłóg Reggia jest faktycznie większa niż pałac wersalski, choć Wersal wraz ze skrzydłami i oficynami jest większy jako całość. Reggia jest bardziej zwarta i monumentalna z jednego punktu widzenia: jeden prostokątny blok, cztery dziedzińce, jedna 3-kilometrowa oś. Wersal jest bardziej rozciągnięty horyzontalnie i bardziej teatralnie francusko-barokowy. Wnętrza Caserty są stylistycznie późniejsze – bardziej neoklasycystyczne, mniej wysokobarokowe – ponieważ większość apartamentów umeblowano po 1780 roku. Oś parku w Casercie to jedna prosta perspektywa pod górę; park wersalski to szersza, bardziej płaska, łatwiejsza do nawigacji kompozycja. Liczba odwiedzających różni się o rząd wielkości: Wersal przyjmuje rocznie około dziesięciokrotnie więcej gości niż Caserta, co jest jednym z powodów, dla których Reggia pozostaje stosunkowo mało zatłoczona nawet w szczycie sezonu. Szczegółowe zestawienie – architekci, daty, style ogrodowe, programy rzeźbiarskie, logistyka biletów – znajduje się w naszym dedykowanym poradniku: /guides/reggia-di-caserta-vs-versailles/.

Dojazd z Neapolu (i Rzymu) pociągiem i samochodem

Caserta leży na głównej linii kolejowej północ-południe między Neapolem a Rzymem, co czyni go jednym z najłatwiej dostępnych głównych obiektów UNESCO we Włoszech środkami transportu publicznego. Z Napoli Centrale pociąg regionalny do Caserty jedzie około 35-45 minut; pociągi kursują bardzo często przez cały dzień, a bilety są niedrogie w sieci regionalnej Trenitalia. Z Roma Termini podróż jest dłuższa – szybki Frecciarossa lub Italo do Napoli Centrale, a następnie regionalny do Caserty, lub bezpośrednie połączenie regionalne, gdzie dostępne, łącznie około 2 do 2,5 godziny w jedną stronę. Stacja Caserta znajduje się w odległości krótkiego, oznakowanego spaceru (5-7 minut) od wejścia do pałacu, a główna fasada jest widoczna z placu przed stacją – nie ma potrzeby korzystania z taksówki ani transferu. Samochodem Reggię można osiągnąć autostradą A1 Autostrada del Sole (zjazdy Caserta Nord lub Caserta Sud); płatny parking znajduje się bezpośrednio przed pałacem. Pałac jest zamknięty we wtorki według niektórych opublikowanych harmonogramów, a w poniedziałki dla kaskady w parku – zawsze sprawdź dzień tygodnia przed rezerwacją transportu. Pełne rozkłady jazdy pociągów, wskazówki dojścia ze stacji do wejścia, alternatywy taksówkowe oraz logistyka połączonej jednodniowej wycieczki z Pompejami znajdują się w naszym dedykowanym przewodniku: /guides/how-to-get-to-caserta-from-naples/.

Zwiedzanie z dziećmi: rowery, busy i Ogród Angielski

Caserta to jeden z najbardziej przyjaznych dzieciom głównych obiektów dziedzictwa we Włoszech, głównie dlatego, że park jest ogromny i w dużej mierze płaski, a dzieci mogą być aktywne fizycznie w sposób niemożliwy wewnątrz, powiedzmy, Muzeów Watykańskich. Najlepszym rozwiązaniem z młodszymi dziećmi jest wynajęcie rowerów przy wejściu do parku: wypożyczalnia rowerów jest dostępna na miejscu, w tym rowery dziecięce i przyczepki w niektórych sezonach, a długa, płaska aleja biegnąca wzdłuż basenów jest idealna dla małych rowerzystów. Kursuje również bus wahadłowy wzdłuż osi dla odwiedzających z bardzo małymi dziećmi, ograniczeniami ruchowymi lub ograniczonym czasem. Wewnątrz pałacu Apartamenty Królewskie są dostępne dla wózków po Scalone d'Onore windą, choć same schody są tylko dla pieszych. Ogród Angielski, z grotami, sztucznymi ruinami, ukrytymi posągami i folwarkiem Castelluccio, działa jak poszukiwanie skarbów dla dzieci w wieku szkolnym i jest częścią wizyty najczęściej zapamiętywaną. Piknikowanie jest dozwolone w wyznaczonych miejscach w parku. Kompletny plan zwiedzania przyjazny dzieciom, obejmujący zaplanowane przerwy, najlepsze odpowiedniki placów zabaw w parku, opcje jedzenia i listę rzeczy do spakowania, znajduje się w naszym dedykowanym przewodniku: /guides/reggia-di-caserta-with-kids/.

Najczęściej zadawane pytania